مهد کودک به چه دردي مي‌خورد؟

بسياري از مادران و پدران با شنيدن اسم مهدکودک ياد والدين کارمند مي‌افتند و تصور مي‌کنند مهدکودک جايي است که مي‌توانند فرزندشان را براي چند ساعت به افرادي بسپارند و خودشان به کارشان برسند. اما در يک کلام بايد گفت مهدکودک صرفا جايي نيست که سرپرستي کودک‌تان را بپذيرد بلکه جايي است براي آموزش و اجتماعي شدن او. در گفتگو با دکتر سيما فردوسي، روان‌شناس و عضو هيات علمي دانشگاه شهيد بهشتي، کوشيده‌ايم در اين خصوص اطلاعات بيشتري کسب کنيم...

سلامت : خانم دکتر! شما سپردن کودکان به مهدکودک را تاييد مي‌کنيد يا خير؟
بهتر است کودکان تا پايان 2 سالگي در محيط خانواده و نزد والدين خود باشند. احساس امنيت رواني اوليه و وابستگي‌هاي عاطفي بايد به صورت صحيح و طبيعي در خانواده شکل بگيرد. از اين سن به بعد کودکان به تجربه‌هاي اجتماعي نيز نياز دارند. ارتباط با همسالان و آموختن بسياري از مفاهيم را مي‌توان از طريق اجتماع و همسالان براي فرزندان مهيا کرد. رشد اجتماعي کودک، نحوه ارتباط با ديگران و يادگيري زبان و درک مفاهيم کلامي و غيرکلامي در يک مهدکودک خوب که از معيارهاي لازم براي رشد اجتماعي و کلامي کودکان برخوردار باشد، ضروري به نظر مي‌رسد. دريک مهد کودک برنامه کودکان از نظم و انضباط خاصي برخوردار مي‌شود. برنامه خواب و خوراک آنها به طور منظم از قاعده خاصي پيروي مي‌کند. همچنين آموزش بسياري از مطالب که ممکن است مادر، در منزل به صورت پراکنده يا به طور غيرعلمي به فرزندش بياموزد، در مهدکودک به صورت منظم و روش‌مند در جمع و به صورت گروهي آموخته مي‌شود. به طور کلي کودک در اين مرحله براي سال‌هاي آينده که بايد ساعت‌هاي بيشتري را از خانه دور باشد، آماده مي‌شود.
 
سلامت : خيلي وقت‌ها، بچه‌ها تمايلي به مهد کودک ندارند؛ دراين مواقع چه کار کنيم؟
بله؛ همه کودکان در روزهاي اول، رفتن به مهد را به خوبي نمي‌پذيرند و بي‌تابي‌ها و اضطراب‌هاي زيادي از خود نشان مي‌دهند اما اگر مربيان تعليم‌ديده و مجرب در مهد باشند و همکاري درستي بين والدين و مربيان به وجود ‌آيد، محيط مهدکودک مي‌تواند از جذابيت خاصي براي کودک برخوردار باشد. روش‌هايي که براي علاقه‌مند کردن کودکان به مهد به کار گرفته مي‌شود بايد علمي، تخصصي و خالي از هر گونه تهديد و ترس باشد. مربيان نيز بايد با توجه به معيارهاي خاصي انتخاب شوند. مربيان بايد از ويژگي‌هاي خاصي برخوردار باشند تا بتوانند به عنوان جايگزين مادر، امنيت و آرامش لازم را به کودک بدهند زيرا کودکان هم مانند بزرگسالان شخصيت، رفتار و منش‌هاي متفاوتي دارند بنابراين مهد مکاني است که بايد بتواند رفتارهاي درست کودکان را تشويق و رفتارهاي نادرست آنها را اصلاح کند و در جهت رشد طبيعي و هنجار کودکان در زمينه‌هاي جسمي، ذهني، عاطفي و اجتماعي قدم بردارد.
 
سلامت : به نظر شما ضرورت دارد که کودکان به مهد کودک يا‌ آمادگي بروند؟
به دليل جدا شدن کودک از مادر و خانواده، بايد با توجه به سن کودک چنين تصميمي گرفته شود، يعني بايد ببينيم که چه کودکي را با چه سني مي‌خواهيم به مهدکودک بفرستيم. بهتر است که کودکان تا دو يا سه سالگي در محيط خانواده و در کنار مادر به سر ببرند زيرا که دراين صورت امنيت خاطر و پيوندهاي عاطفي که براي شکل‌گيري شخصيت بسيار مهم است مي‌تواند به خوبي رشد کند اما اگر شرايط مادر به گونه‌اي است که نمي‌تواند از فرزندش در کنار خود و در خانه نگهداري کند، مي‌تواند بعد از دو سالگي فرزندش را به مهدکودک بفرستد. دراينجا بايد به شرايط مهدکودک توجه کرد که کدام مهدکودک و با چه ويژگي‌هايي براي فرزند ما مناسب است.
 
سلامت : يعني درباره مهدکودک فرزندمان تحقيق جدي کنيم؟
البته؛ در مهد کودک، مربيان وظيفه بسيار مهمي به عهده دارند زيرا نقش جانشين مادر را براي کودک ايفا مي‌کنند و با توجه به اين تعريف، مربي بايد بتواند اضطراب کودک را تخفيف بدهد و به او امنيت بدهد و او را کنترل کند. بنابراين لازم است درباره شخصيت و نحوه رفتار مربيان و اينکه تا چه حدي قادر هستند نقش جايگزين مادر را ايفا کنند، تحقيق کنيم. خلاصه اينکه اگر مهد کودکي داراي ويژگي‌هاي لازم باشد و تنها از کودک نگهداري نکند بلکه به نيازهاي او نيز توجه داشته باشد و رشد کودک و شرايط فردي او را در نظر بگيرد و درباره برنامه خواب، بازي، تغذيه، استراحت کافي و فعاليت‌هايي که مناسب سن کودک باشد، تدابير لازم انديشيده باشد و محيط امني براي کودکان ايجاد کند، مي‌توان پيشنهاد کرد که والدين حتما فرزندشان را به چنين مهدکودکي بسپارند.
 
سلامت : چرا بايد فرزندمان را به مهدکودک بفرستيم؟ اين کار چه اهميتي دارد؟
کودکاني که به مهدکودک مي‌روند زمينه رشد اجتماعي‌شان فراهم مي‌شود و در تعاملات اجتماعي شکل مي‌گيرند. بسياري از رفتارهايي که کودکان درخانه نياموخته‌اند، در جاي ديگري به نام مهدکودک مي‌آموزند. رفتارهاي منفي يا رفتارهايي که چندان مثبت يا جامعه‌پسند نيستند، در مهدکودک کم‌رنگ مي‌شوند. به اين ترتيب کودکان مجموعه‌اي از رفتارها و اطلاعات مفيدي را در مهدکودک مي‌آموزند و از طرف ديگر رفتارهاي بدي که آموخته‌اند در مهدکودک با روش‌هاي خاصي که وجود دارد، تعديل مي‌شود. رشد کلامي در مهد کودک اهميت زيادي دارد. تحقيقات نشان مي‌دهد کودکاني که به مهد کودک رفته‌اند، در مقايسه با کودکاني که به مهد نرفته‌اند، از واژه‌هاي بيشتري استفاده مي‌‌کنند و نحوه ارتباط‌شان با ديگران راحت‌تر است، بنابراين يک مهدکودک خوب با معيارهاي بهداشتي و تربيتي‌ قابل قبول تاثير زيادي در رشد رواني کودک دارد.
 
سلامت : والدين کودکاني که به مهدکودک مي‌روند بايد چه نکاتي را رعايت کنند؟
والدين اين کودکان بايد فرزندشان را به موقع از مهدکودک تحويل بگيرند. اگر کودکي مدتي را در مهد چشم به راه آمدن والدين بماند، دچار نوعي هيجان مي‌شود که برايش آزاردهنده ‌است و شايد به اين فکر بيفتد که فراموش‌اش کرده‌اند و ديگر دنبالش نخواهند آمد. اين نگراني کودک اهميت زيادي دارد و بايد از بروز آن جلوگيري کرد. بنابراين بايد کودک را به موقع به مهد بسپاريم و به موقع او را تحويل بگيريم. تمام کودکان در ابتداي رفتن به مهد کودک قدري اظهار ناراحتي مي‌کنند و نگران هستند و حتي گاهي به شدت گريه مي‌کنند. در چنين صورتي با کمک مربيان و روش‌هاي صحيح رفتار درماني مي‌توان اين کودکان را آماده کرد و آنها را راضي کرد که چند ساعتي از مادر خود دور باشند. رفتن کودکان به آمادگي نيز بسيار مهم و در مراحل رشد کودک بسيار موثر است و او را براي ورود به دبستان آماده مي‌سازد. کودکاني که دوره آمادگي را گذرانده‌اند براي ورود به دبستان بسيار مهياتر هستند و آموزش‌هاي رسمي و غيررسمي که برايشان در نظر گرفته شده به رشد اجتماعي و مهارت‌هاي حرکتي آنها کمک بسيار زيادي خواهد کرد.
 
سلامت : به کودکاني که دوره آمادگي را مي‌گذرانند و سوالات زيادي درباره مدرسه مي‌پرسند چه توضيحاتي بدهيم؟
اين کودکان هنگام صحبت با مادرشان اغلب دوست دارند بدانند که مدرسه چگونه جايي است و چه عواملي و عناصري در آنجا وجود دارد، به ويژه اگر خواهر يا برادري داشته باشند که به مدرسه مي‌رود و شاهد رفت و آمد خواهر يا برادر بزرگ‌ترشان به مدرسه باشند. در پاسخ به اين کنجکاوي، والدين معمولا مدرسه را به طور اغراق‌آميزي عالي و محلي براي تفريح و بازي و دوست‌يابي و در عين حال درس خواندن و سواد آموزي توصيف مي‌کنند. گر چه همه اين موارد کم و بيش درباره مدرسه صدق مي‌کند اما غير از اينها چيزهاي ديگري هم وجود دارد که بايد کودکانمان را در مورد آنها هم آماده کنيم.
 
سلامت : چه‌طور؟ مي‌توانيد مثال بزنيد؟
مثلا کودک 7 ساله‌اي که براي اولين بار به مدرسه مي‌رود، در بدو ورود همان تصوراتي را در ذهن دارد که مادر براي او قبلا شرح داده است، يعني مدرسه را مکاني بسيار خوب و دوست‌داشتني مي‌داند که همه درآن شاد و خوشحال هستند. اما در اولين روز ورود به مدرسه مي‌بيند که مثلا دو تا کودک هم‌سن و سال خودش در گوشه‌اي ايستاده‌اند و گريه مي‌کنند و مادرشان را مي‌خواهند يا ممکن است که اولياي مدرسه با صداي بلند صحبت کنند تا صدايشان به گوش همه برسد. فرزند ما قبلا اينها را ياد نگرفته و به او گفته نشده است که چنين مواردي هم در مدرسه وجود دارد. فرزند ما تصور بسيار مطلوبي از مدرسه در ذهن خود داشته است اما حالا با مواردي مواجه مي‌شود که از نظر او چندان مطلوب نيست و حتي زننده هم هست يا در مورد فضا، جا‌سالن‌ها، کلاس‌، دست‌شويي، محل آبخوري بچه‌ها و ازدحام‌ها تصور ديگري دارد زيرا هيچ يک را قبلا نديده است. اين تصورات با واقعيت‌ها متفاوت و براي کودک ناراحت کننده است.
 
سلامت : در اين موارد، وظيفه والدين چيست؟
توصيه مي‌شود که براي آماده‌سازي کودکان قبل از ورود رسمي به محيط مدرسه، دقيقا آنچه را در مدرسه مي‌گذرد براي آنها شرح دهيم. خيلي خوب است که يک روز قبل از شروع سال تحصيلي دانش‌آموزان سال اول به همان مدرسه‌اي که ثبت نام کرده‌اند بروند و بتوانند همراه مادر خود از محل مدرسه، کلاس‌ها، دست‌شويي‌ها وحياط مدرسه ديدن کنند و محيطي را که قرار است به آن قدم بگذارند از نزديک ببينند و حتي با آموزگاران خود آشنا شوند.